روان درمانی وجودی (مربوط به هستی و وجود نگری)، یک روش درمانی است که به صورت کلی بر روی شرایط فردی تاکید دارد.
روان درمانی وجودی از رهیافت های مثبتی استفاده می کند که ظرفیت ها و آرزوهای فرد را مورد تحسین قرار می دهد و همزمان با آن، محدودیت های فرد را تایید می کند.
روان درمانی وجودی شباهت های زیادی با روان شناسی بشر دوستانه، روان درمانی تجربی ، روان درمانی عمیق و روان درمانی ارتباطی دارد.
• تاریخچه روش درمانی وجودی
• فرضیات مربوط به روان درمانی وجودی
• پذیرش ترس ها و غلبه بر آنها
• فرآیند مربوط به درمانگران وجودی
• روان درمانی وجودی به چه نحوی به افراد کمک می کند
• محدودیت ها و نگرانی های رایج
تاریخچه روش درمانی وجودی
روش درمانی وجودی با استفاده از فلسفه های مربوط به فردریخ نیتزچ و سورن کیرکگارد ایجاد شد.
کیرکگارد به عنوان یکی از اولین فیلسوف های وجودی، استدلال کرد که نارضایتی فرد تنها با استفاده از بینش و دیدگاه درونی فرد قابل رفع می باشد.
بعد از وی، نیتزچ با ارائه نظریه خواسته آزاد و مسئولیت پذیری شخصی، نظریه اگزیستانزیالیسم یا وجود نگری را معرفی کرد.
در اوایل دهه 1900، برخی از دانشمندان از قبیل مارتین هیدگر و جین پاول سارتر ، شروع به بررسی نقش پژوهش و دیدگاه فرد در فرآیند درمانی کردند.
در طول چند دهه بعدی، دیگر دانشمندان معاصر بر اهمیت بیشتر تجربه نسبت به شناخت روش درمانی در طی فرآیند مربوط به بدست آوردن توازن و سلامت روان شناختی تاکید کرده اند.
اوتو رانک از جمله اولین نظریه پردازان وجودی بود که به صورت فعال از نظم خاصی تبعیت می کرد، و در میانه های قرن 20 ام، روان شناسانی از قبیل پاول تیلیچ و رولو می ، از طریق نوشته ها و آموزش های خود، روش درمانی وجودی را به یک روش درمان اصلی و برجسته تبدیل می کردند (که اینکار بعدا و توسط ایروین یالوم انجام گرفت).
معنا درمانی ، به عنوان یک رهیافت محبوب بر روی نظریه های که توسط ویکتور فرانکل و روان شناسی بشر دوستانه ارائه شد بودند، تاثیر گذار بود.
در همان دوره، دانشمندان بریتانیایی با ایجاد انجمن فیلادلفیا، به عنوان سازمانی که هدف آن کمک به افراد برای مدیریت مشکلات سلامتی روان با استفاده از نظریه های تجربی بود، به پیشبرد و گسترش بیشتر اگزیستانسیالیزم یا مکتب وجود نگری کمک کردند.
سازمان های دیگری که از نظریه اگزیستانسیالیزم استفاده می کردند، شامل انجمن تحلیل وجود نگری و انجمن بین المللی مشاوران وجود نگری می باشند که به ترتیب، در سال 1988 و 2006 تاسیس شدند.
مفروضات مربوط به روان درمانی وجودی
روان درمانی وجودی بر مبنای یک باور اساسی قرار دارد که تمامی افراد به دلیل تعاملات خود با شرایط ذاتی خاص در وجود انسانی، تضاد درون روانی را تجربه می کنند که به عنوان مفروضات این روش درمانی در نظر گرفته می شوند.
این نظریه ها، حداقل چهار مورد از مفروضات اولیه وجودی را تشخیص داده اند:
• آزادی و مسئولیت مربوط به آن
• مرگ
• انزوا
• پوچ گرایی
مواجهه با شرایط فوق الذکر یا مفروضات، منجر به ایجاد نوعی وحشت در افراد می شود که معمولا به عنوان اضطراب وجودی نامیده می شود.
فرض می شود که این اضطراب منجر به کاهش آگاهی های فیزیکی، روان شناختی، اجتماعی و معنوی در فرد می شود و در نهایت می تواند منجر به نتایج بلند مدت و مهمی در فرد شود.
برای مثال، این حقیقت که ما و شخصی که ما دوست داریم باید در یک زمان نامشخصی بمیرد، می تواند منجر به ایجاد اضطراب در ما شود و این امر ممکن است ما را مجبور کند تا حقیقت و ضرورت مرگ وجودی انسان را نادیده بگیریم.
با این وجود، با کاهش آگاهی ما در مورد مرگ این امکان وجود دارد که در تصمیم گیری برای حفاظت از زندگی خود و یا حتی غنی تر کردن زندگی خودمان شکست بخوریم.
در نقطه مقابل، افرادی که بیش از حد در مورد حقیقت مرگ آگاهی دارند، ممکن است به صورت ناگزیر در یک وضعیت عصبی یا روان پریشی و یا پسیکوز قرار بگیرند.
بر اساس روان درمانی وجودی، بهترین وضعیت عبارت از تعادل در مورد آگاهی نسبت به مرگ می باشد به نحوی که کل زندگی فرد را تحت تاثیر قرار ندهد.
افرادی که در یک وضعیت تعادلی مناسب قرار دارند، تحریک می شوند تا تصمیمی بگیرند که می تواند بر زندگی آنها و همینطور زندگی فرد مورد علاقه آنها، تاثیر مثبتی بگذارد.
هر چند که ممکن است این افراد از نحوه ایجاد این تصمیمات آگاهی کاملی نداشته باشند، آنها احساس می کند که به انجام یک اقدام نیاز دارند و توانایی این کار را هم دارند.
در نهایت، حقیقت مرگ ما را تشویق می کند تا از بیشتر فرصت های خودمان استفاده کنیم و ارزش داشته های خودمان را بدانیم.
خطر انزوا، احساس بیهودگی نسبت به زندگی و مسئولیت پذیری بیش از حد در مورد تصمیماتی که زندگی ما را تغییر می دهند، همانند مرگ می تواند منبع و عامل اضطراب وجودی شدیدی باشد.
بر اساس نظریه های روش درمانی وجودی، روشی که فرد با استفاده از آن این تضاد های درونی را بررسی می کند، و تصمیماتی که فرد در آخر می گیرد، در نهایت منجر به تعیین وضعیت های فعلی و آینده فرد می شود
پذیرش ترس ها و غلبه بر آن ها
روان شناسی وجودی افراد را تشویق می کند که نه تنها مشکلات عاطفی که به صورت الزامی با آن مواجه هستند را شناسایی کنند، بلکه همچنین در برابر تصمیمات گرفته شده، که بر روی رشد و توسعه این مشکلات تاثیر گذارند، مسئولیت پذیر باشد.
افرادی که از این روش درمانی استفاده می کنند، برای پذیرش ترس شان مورد راهنمایی قرار می گیرند و برای غلبه بر این مشکلات ، به آنها مهارت های لازم و ضروری آموخته می شود.
افراد درمانجو با بدست آوردن کنترل بر روی ابعاد دیگری از زندگی شان، این توانایی را پیدا می کنند تا به انتخاب خودشان دوره های درمانی را طراحی کنند.
افراد با انجام این کار، احساس آزادی بیشتری می کنند و در خود توانایی را می بینند که به آنها اجازه می دهد تا نا امیدی مربوط به پوچ گرایی و بی اهمیتی را از بین ببرند.
بنابراین، روان درمانی وجودی شامل آموزش افراد درمانجویی می باشد که باید رشد کنند و زندگی خودشان را که دارای نگرانی و حس کنجکاوی است را به راحتی بپذیرند.
افزایش توانایی در زمینه داشتن یک دید مناسب نسبت به زندگی، همراه با در نظر گرفتن برخی نگرانی های معقول، می تواند به فرد کمک کند تا بتوانند تجارب زندگی خود را به عنوان یک مسیر سفر و نه آزمون در نظر بگیرند.
همچنین این امر به آنها کمک می کند تا ترس مربوط به مرگ را از بین ببرند.
فرآیند مربوط به درمانگران وجودی
درمانگرانی که از روان درمانی وجودی استفاده می کنند، بر روی گذشته فرد متمرکز نمی شوند. در مقابل، آنها بر روی فرد درمانجو کار می کنند تا انتخاب هایی را که در گذشته گرفته اند را کشف و بررسی کنند.
فرد درمانجو و درمانگر با استفاده از بازنگری، با همدیگر همکاری می کنند تا تاثیر های انتخاب های گذشته و عقایدی که منجر به ایجاد آن شده است را شناسایی کنند.
هدف از این کار ایجاد بینش هوشمندانه تر و عقلایی تر در فرد درمانجو می باشد. در روش درمانی وجودی بر روی از بین بردن و متوقف کردن گذشته تمرکز نمی شود، بلکه از گذشته فرد، به عنوان ابزاری برای افزایش آزادی و ایجاد شجاعت های جدید فردی استفاده می شود.
شخص درمانجو با شناخت این موضوع که آنها منحصر به فرد نیستند و دارای اهداف خاصی نمی باشند، این توانایی را پیدا می کند تا از موارد محدود کننده و الزام آور، که فرد را از استفاده لحظه به لحظه زندگی خود و توجه کامل به حال حاظر باز می دارد، رها شود.
زمانی که این اتفاق صورت گیرد، آنها می توانند به آزادی واقعی دست یابند.
روان درمانی وجودی به چه نحوی می تواند مفید باشد؟
افراد درمانجو که می خواهند دلایل مربوط به تضاد های درون روانی خود، و تصمیماتی را که منجر به شرایط فعلی شده است، را بررسی کنند، می توانند از روان درمانی وجودی استفاده نمایند.
مشکلات سلامت روانی و رفتاری زیادی، از قبیل افسردگی، اضطراب، وابستگی مهم، و استرس بعد از آسیب که در نتیجه درگیری های نظامی، تجاوز جنسی، سوء استفاده جنسی در دوران کودکی، خشونت بین فردی، و یا دیگر تجارب خطرناک زندگی ایجاد شده اند، می توانند با استفاده از این رهیافت درمانی به صورت مناسب معالجه و درمان شوند.
افرادی که به درمان واکنش نشان می دهند، می خواهند معنا و هدفی را در زندگی خودشان پیدا کنند و این امر در اغلب موارد، به خود آگاهی افزایش یافته، خود شناسی، عزت نفس، و خود انگیزشی منتهی می شود.
شناخت این موضوع که این افراد، در مرحله اول در رابطه با بهبود خودشان مسئولیت دارند، منجر به افزایش احتمال ایجاد دیدی فراتر از حوزه های محدود به دوره درمانی شده و افراد درمانجو، بهبود را به عنوان یک پروسه درمانی در نظر می گیرند.
نگرانی ها و محدودیت های رایج
همانند دیگر روش های درمانی، ممکن است افرادی که درک کاملی نسبت به اصول مبنایی و یا محدوده مربوط به نظریه ها ندارند، نسبت به روش روان درمانی وجودی درک و شناخت صحیحی نداشته باشند.
این روش درمانی می تواند قبل و در حین مشارکت در درمان، آگاهی فرد را نسبت به اصول، نظریه ها و مفروضات این روش افزایش دهد.
برخی از شناخت های نادرست در مورد روان درمانی وجودی شامل عقاید زیر می باشد:
• یک نظریه متمایز و واحد، بدون تنش داخلی بوده و تمامی فرضیات مبنایی مربوط به روان شناسی هستی را پوشش می دهد.
در حقیقت، این رهیافت دارای حداقل پنج ویژگی است و بیشتر تحقیقات صورت گرفته، این ویژگی را به عنوان نقطه قوت این رهیافت می دانند، چرا که این امر منجر به پایداری فرضیات مبنایی این رهیافت شده و منجر به سازگاری گسترده تر آن می شود.
• هیچ نوع تفاوتی مابین روان شناسی وجودی و فلسفه وجودی نیست.
هر چند که مابین فلسفه وجودی و روان شناسی وجودی نقاط مشترکی وجود دارد، ولی مابین آنها تفاوت هایی هم وجود دارد و تفاوت موجود در چشم اندازهای مربوط به پیشروان اولیه و پژوهشگران این دو رشته، منجر به توسعه هر یک از آنها شده است.
• روان شناسی وجودی یک رهیافت ضد مذهبی و ضد معنوی می باشد، برای مثال وجود خدا را انکار می کند.
هر چند که روان شناسی وجودی ذاتا مذهبی نمی باشد و توصیه می کند که بدون سوال پرسیدن، از مذهب و شخص خاصی تبعیت نشود، ولی ضد مذهبی نمی باشد، و بیشتر پژوهشگران پیشرو و طرفداران این روش، افراد مذهبی مسیحی هستند.
• نظریه های وجودی و بشر دوستانه یک چیز واحدی هستند.
هر چند که مابین این دو نظریه نقاط مشترکی وجود دارد، ولی آنها یکسان نمی باشند. با این وجود، اختلافات مابین دو مکتب فکری، از نظر اهمیت دادن به مسائل متفاوت، زیاد می باشد.
• روان درمانی وجودی منجر به ایجاد یک دیدگاه منفی، تاریک و بدبینانه نسبت به زندگی می شود.
دلیل این امر آن است که نوشته های مربوط به روان شناسی وجودی و دیدگاه آن نسبت به درد، که بیان می دارد درد به عنوان بخشی از وجود انسان باید مورد پذیرش قرار گیرد، می توانند به صورت بدبیناننه خوانده و تفسیر شود.
با این وجود، این امر نشانگر تشویق به درد کشیدن نمی باشد، و فقط مربوط به شناخت حقیقت می باشد که به عنوان یک بخش گریز ناپذیر از وجود انسان می باشد. کاری که درمان وجودی انجام می دهد، عبارت از تشویق افراد به پذیرش واقعیت مربوط به درد کشیدن می باشد تا بر روی آن کار شود و از آن نکاتی یاد گرفته شود.
• اصولا این روش یک روش عقلایی می باشد و همچنین فقط برای افراد دارای هوش بالا، که شرایط و مشکلات سلامت روانی و رفتاری مزمن را تجربه نکرده اند، مفید می باشد.
افراد با درجات هوشی مختلف می توانند نسبت به انسانیت خود آگاه باشند و می توانند نسبت به هیجانات و اضطراب های خود درک داشته باشند.
هیچ لزومی ندارد که فرد یک فیلسوف و یا پژوهشگر باشد تا بتواند از اصول مربوط به روش درمانی وجودی بهره مند شود، و بیشتر افرادی که به صورت فعال با مشکلات سلامت روانی مواجه هستند، می توانند از این رهیافت استفاده کنند.
به دلیل اینکه هدف از روان درمانی وجودی عبارت از شناخت عوامل تاثیر گذار بر مشکلات سلامت روانی و رفتاری افراد است، یک رهیافت وجودی نمی تواند به صورت مستقیم، مشکل اصلی یک فرد درمانجو را شناسایی کند.
به همین دلیل، درمان وجودی که دارای انطباق پذیری کامل است، در اغلب موارد همراه با سایر رهیافت های درمانی مورد استفاده قرار می گیرد.
ادغام رهیافت های درمانی می تواند به حداکثر سازی کارایی مربوط به هر دو روش کمک کند و منجر به بهبود سریع تر و کامل تر شود.
علاوه بر آن، ممکن است رهیافت عمیق و نافذ استفاده شده در روان درمانی وجودی، برای افرادی که تمایل به بررسی فرایند های درون روانی خود ندارند، و یا افرادی که می خواهد فقط یک راه حل سریع برای چالش های سلامت روانی خود پیدا کنند، یک روش مفید و موثری نباشد.
ترجمه و گردآوری : دکتر یاسر دادخواه