بوتولیسم چیست و تن ماهی و کنسرو در شکل گیری آن تاثیرگذار هستند؟
برخی از عفونت های باکتریایی با نام بسیار بهتر از شیوع آنها در جمعیت عمومی شناخته می شوند. ارگانیسمهای بیماریزا مانند ژیاردیا ، نوروویروس یا آسکاریس به دلیل آلودگی مواد غذایی در بسیاری از مناطق کمدرآمد بر تصاویر عفونی غالب هستند،
اما معمولاً در ذهن جمعی شبیه موجودیتهای بالینی مرتبط به نظر نمیرسند. از سوی دیگر، بوتولیسم بیش از حد شناسایی شده است، اما در واقعیت با نرخ بسیار کم عفونت خود شگفت زده می شود.
در هر صورت، این واقعیت که یک عامل بیماری زا در جامعه امروزی چندان وجود ندارد، به این معنا نیست که ارزش دانستن آن را ندارد، به خصوص اگر در تماس با انسان، تأثیرات مخرب آن را در نظر بگیریم . در سطور زیر به تشریح علل، علائم و درمان بوتولیسم می پردازیم، یک موجود بالینی که آنقدر شناخته شده است که امروزه به دلیل رعایت نکات بهداشتی و حفظ مواد غذایی متوقف شده است.
بوتولیسم چیست؟
کلستریدیوم بوتولینوم یک باکتری گرم مثبت، بی هوازی، هاگ ساز و میله ای شکل است که در خاک و رسوبات دریایی در سراسر جهان یافت می شود. این میکروارگانیسم قادر به ایجاد سم بوتولینوم، یک پروتئین عصبی سمی است که از آزاد شدن انتقال دهنده عصبی استیل کولین از انتهای عصب در محل اتصال عصبی عضلانی جلوگیری می کند. در انسان، این باعث ایجاد وضعیتی به نام فلج شل می شود. این سم به چندین زیرگروه تقسیم می شود که از A تا G را شامل می شود و بر اساس سروتیپ، عفونی بودن، کاربردهای پزشکی، شیوع و موارد دیگر تمایز می یابد.
بوتولیسم یک بیماری نادر و بالقوه کشنده است که در تماس بدن با سم بوتولینوم تولید شده توسط C. botulinum رخ می دهد . لازم به ذکر است که این سم یکی از کشنده ترین سموم برای انسان است و دوز 1.3-2.1 نانوگرم بر کیلوگرم به صورت وریدی یا عضلانی ( رقم بسیار کم ) برای پایان زندگی کافی است.
به طور کلی بوتولیسم به 4 نوع تقسیم می شود:
- غذایی: این باکتری در محیط های فقیر از اکسیژن رشد می کند. در این حالت، تصویر با خوردن غذاهای کنسرو شده ضعیف ایجاد می شود.
- از طریق زخم: باکتری های ایجاد کننده سم از طریق بریدگی یا جراحت وارد می شوند.
- نوزاد: زمانی رخ می دهد که نوزاد اسپور C. botulinum را بخورد . اینها رشد می کنند و شروع به تولید سم در روده بزرگ نوزاد می کنند، با یک سری علائم و نشانه های بسیار شدید.
- یاتروژنیک: بسیار نادر است و زمانی رخ می دهد که سم برای اهداف زیبایی یا پزشکی (بوتاکس) تزریق شود.
امروزه بوتولیسم به عنوان یک بیماری نادر در نظر گرفته می شود و به طور متوسط سالانه 1000 مورد در سراسر جهان گزارش می شود. علاوه بر این، کشندگی آن در دهه های اخیر به میزان قابل توجهی کاهش یافته است. همانطور که توسط منابع اپیدمیولوژیک نشان داده شده است ، قبل از سال 1950 میزان مرگ و میر ناشی از بوتولیسم غذایی 60-70٪ بود. تا سال 2009 این رقم به 3 درصد کاهش یافت. نه تنها کمتر و کمتر شایع است، بلکه قابل درمان نیز می باشد.
علائم قرار گرفتن در معرض سم بوتولینوم
در صورت منشاء غذایی، علائم بوتولیسم معمولاً بین 8 تا 36 ساعت پس از قرار گرفتن در معرض سم از طریق مصرف ظاهر می شود. همانطور که در خطوط قبلی گفتیم، این سم از آزاد شدن انتقال دهنده های عصبی بسیار مهم جلوگیری می کند که از انقباض عضلانی جلوگیری می کند و فلج شل را ایجاد می کند. در بزرگسالان، شایع ترین و مشهودترین علائم بالینی به شرح زیر است:
- خشک دهان.
- مشکل در بلعیدن.
- مشکل در صحبت کردن
- مشکلات تنفسی که می تواند منجر به نارسایی تنفسی شود.
- دوبینی
- تهوع و استفراغ.
- فلج.
- افتادگی پلک ها.
- آب دهانم می آید
- ضعف در دو طرف بدن.
اگر باکتری از طریق آسیب با انسان تماس پیدا کند، تفاوت هایی وجود دارد. در این مورد، علائم به طور متوسط 10 روز پس از ورود سم از طریق آسیب به بدن ظاهر می شوند، اگرچه بسیار شبیه به موارد ذکر شده هستند. از سوی دیگر، بوتولیسم نوزاد ممکن است علائم متفاوتی را در مقایسه با جمعیت بزرگسال نشان دهد، مانند گریه ضعیف، تحریک پذیری، و مشکل در مکیدن در هنگام شیردهی (علاوه بر موارد ذکر شده).
علل بوتولیسم
همانطور که قبلاً ذکر شد، سم بوتولینوم معمولاً از طریق مواد غذایی که به درستی نگهداری نشده اند، با انسان بالغ در تماس است. اگرچه این شایع ترین روش انتقال در بزرگسالان است، اما تنها به 15 درصد از کل موارد مربوط می شود. برخی از منابع غذایی پرخطر عبارتند از:
- غذاهای خانگی با کنسرو ضعیف، به ویژه سبزیجات، میوه ها و ماهی.
- گوشت های پخته شده
- ماهی خام یا دودی.
- سیب زمینی پخته پیچیده شده در فویل آلومینیومی.
- عسل.
- شربت ذرت.
تا آنجا که به بوتولیسم زخم مربوط می شود، تخمین زده می شود که این مربوط به 20٪ از کل موارد است. در این موارد، هاگ های C. botulinum از طریق جراحت، ضربه یا جراحی ناموفق وارد بدن می شوند. علاوه بر این، به نظر می رسد این نوع در سال های اخیر به دلیل استفاده از داروهای وریدی مانند هروئین در حال افزایش است. هاگ ها می توانند از طریق سوزن منتقل شوند، به خصوص در محیط های ضعیف.
بیشتر کل موارد (65%) مربوط به بوتولیسم نوزاد است. در این سناریوها، تماس با سم میتواند در اثر تعامل با خاک آلوده (قرار دادن کثیفی در دهان) یا با مصرف غذای آلوده، همانطور که در جمعیت بزرگسال اتفاق میافتد، ایجاد شود.
تشخیص بیماری
بوتولیسم نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد. در صورت هرگونه مشکوک یا تماس با خطر احتمالی، ضروری است که در اسرع وقت به اورژانس مراجعه کنید. موارد درمان نشده معمولا کشنده هستند، زیرا فلج حرکت عضلات تنفسی را دشوار می کند و بنابراین خطر خفگی و مرگ قابل توجهی وجود دارد.
برای تشخیص صحیح بوتولیسم، پزشک متخصص باید معاینه فیزیکی بیمار را انجام دهد. ضعف عضلانی، فلج صورت، صدای ضعیف و مشکلات بلع، از جمله بسیاری از علائم دیگر، نشان می دهد که چیزی اشتباه است. علاوه بر این، از آنجایی که آزمایشهای آزمایشگاهی برای تشخیص مؤثر ممکن است روزها طول بکشد تا نتایج به دست آید، درمان تنها بر اساس تاریخچه بالینی در اسرع وقت آغاز میشود.
تایید آزمایشگاهی بوتولیسم را می توان با تجزیه و تحلیل سرم و مدفوع برای سم بوتولینوم، میکروسکوپ مدفوع برای اسپور در موارد مسمومیت غذایی و نمونه برداری از زخم در صورتی که باکتری از طریق زخم وارد شده باشد به دست آورد. الکترومیوگرافی پاسخ عضلانی را ارزیابی می کند و آزمایشات تصویربرداری می تواند به رد سایر شرایط با علائم مشابه (مانند آسیب مغزی) کمک کند.
درمان بوتولیسم
درمان بوتولیسم شامل تجویز آنتی توکسین بوتولینوم است. این ترکیب با مسدود کردن سم بوتولینوم در گردش از طریق عمل آنتی بادی ها (ایمن سازی غیرفعال) عمل می کند، پیشرفت بیماری را کند می کند، اما علائم را معکوس نمی کند. به همین دلیل تجویز آن بدون توجه به نتایج آزمایشگاهی باید در اسرع وقت آغاز شود.
فراتر از تجویز آنتی توکسین، بیماران بدحال تر ممکن است به رویکردهای حمایتی خاصی مانند استفاده از حمایت تهویه برای کمک به تنفس نیاز داشته باشند. لازم به ذکر است که واکسنی برای پیشگیری از بوتولیسم نیز وجود دارد، اما هنوز تحقیقات و آزمایشات بیشتری برای تجویز موثر آن مورد نیاز است.
بوتاکس و بوتولیسم: آیا با هم مرتبط هستند؟
بوتاکس ماده ای است که با همان سمی که توسط کلستریدیوم بوتولینوم تولید می شود ساخته می شود. در هر صورت، مقادیر استفاده شده بسیار ناچیز است و فرم های تصفیه شده مورد استفاده ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی با استانداردهای کنترل پزشکی مطابقت دارد، یعنی در شرایط عادی هیچ خطری برای سلامتی ندارند.
تزریق بوتاکس عضلات خاصی را ضعیف و فلج می کند و همچنین برخی از انتهای عصبی را مسدود می کند. برخی از مرتبط ترین کاربردهای بالینی آن به شرح زیر است:
- از بین بردن موقت چین و چروک صورت (زیبایی).
- اسپاسم گردن و سایر اسپاسم های عضلانی را درمان کنید.
- تنبلی چشم ناشی از عدم تعادل عضلانی را برطرف کنید.
- بلفارواسپاسم یا پلک زدن غیرقابل کنترل را درمان کنید.
- برخی از انواع میگرن مزمن را برطرف کنید.
- کاهش یا از بین بردن تعریق بیش از حد (هیپرهیدروزیس) در برخی از قسمت های بدن.
- کاهش بی اختیاری ادرار به دلیل مثانه بیش فعال.
استفاده از بوتاکس به طور کلی تا زمانی که توسط یک متخصص پزشکی آموزش دیده انجام شود بی خطر است. در هر صورت، این روش همیشه نتایج مطلوب را به همراه ندارد و بیمار ممکن است عوارض جانبی خاصی مانند درد و تورم را درک کند. همچنین خطر نادر بوتولیسم یاتروژنیک وجود دارد.
بوتولیسم یک تصویر بالینی به طور فزاینده نادر است، اما به خوبی توسط جمعیت عمومی شناخته شده است. با افزایش قوانین بهداشتی و پروتکل های غذایی، این بیماری بیشتر و بیشتر در حال فراموشی است. در هر صورت، ارزش دانستن آن را دارد، به خصوص در نوع کودکانه آن. در صورت بروز هر یک از علائم و نشانه های ذکر شده، توجه فوری پزشکی لازم است.